W oparciu o dane z 29 państw (UE-27, Norwegia oraz Turcja) w corocznym przeglądzie zwrócono uwagę na zagrożenia dla zdrowia publicznego wynikające z powszechnej dostępności i stosowania coraz bardziej zróżnicowanego asortymentu substancji, często o dużej mocy lub czystości. Na rynku wciąż pojawiają się nowe produkty otrzymane z konopi indyjskich, a asortyment sprzedawanych opioidów i substancji pobudzających powiększa się. Powszechna jest również politoksykomania, w przypadku której osoby zażywające narkotyki łączą je w sposób zwiększający ryzyko i utrudniający podjęcie odpowiednich działań. Zdolność Europy do sprostania tym złożonym wyzwaniom będzie zależała od wzmocnienia systemów świadczenia usług oraz stałych inwestycji w profilaktykę, leczenie, redukcję szkód i reintegrację społeczną.

Nowe substancje psychoaktywne (NPS) wciąż są wykrywane w tempie około jednej na tydzień. W2025r. po raz pierwszy w Europie zgłoszono 50nowych substancji psychoaktywnych, co oznacza, że łączna liczba takich substancji monitorowanych przez EUDA wyniosła 1050. Wśród nich znajdują się silne nowe opioidy syntetyczne, które wiążą się ze zwiększonym ryzykiem zatrucia zagrażającego życiu. Wapowanie, czyli używanie e-papierosów, tj. produktów zawierających nikotynę, stało się obecnie powszechnym zjawiskiem wśród nastolatków w Europie (ESPAD, 2024). W państwach członkowskich UE skonfiskowano kapsułki zawierające inne substancje, takie jak syntetyczne i półsyntetyczne formy konopi indyjskich, co budzi obawy, że mogą one stać się nośnikiem innych szkodliwych substancji, w tym potencjalnie nowych syntetycznych opioidów.

Oprócz zagrożeń dla zdrowia i podatności społecznej w raporcie podkreślono również trwały wpływ rynków narkotykowych na bezpieczeństwo Europy. Problemem pozostają zastraszanie i przemoc związane z narkotykami, w tym wykorzystywanie i werbowanie młodych osób znajdujących się w trudnej sytuacji przez grupy przestępcze w celu przemytu narkotyków i stosowania przemocy.

Jednocześnie sieci handlarzy szybko dostosowują się do działań organów ścigania. W wyniku wzmożonych działań policyjnych w głównych portach europejskich przestępcy zróżnicowali swoje trasy i metody, aby uniknąć wykrycia. Coraz częściej korzystają z mniejszych portów, przeprowadzają przeładunki na morzu z wykorzystaniem łodzi typu „go-fast” i innych jednostek pływających, a także statków półzanurzalnych, dronów oraz zaawansowanych technik maskowania. Zmiany te utrudniają wykrywanie nielegalnego handlu i nakładają na organy ścigania i organy celne większe wymagania.

Nowa Unijna strategia antynarkotykowa oraz Plan działania przeciwko nielegalnemu obrotowi środkami odurzającymi, wraz z proponowanymi nowymi przepisami dotyczącymi monitorowania i kontroli prekursorów narkotyków, stanowią część kompleksowej reakcji UE na ewoluujący problem narkotyków.

Magnus Brunner, Europejski komisarz do spraw wewnętrznych i migracji, powiedział: „Europejski raport narkotykowy ujawnia koszty społeczne zażywania narkotyków, a najnowsze dane roczne wskazują na co najmniej 7600 zgonów spowodowanych przedawkowaniem. Musimy dołożyć wszelkich starań, aby zapobiec zalewaniu rynku niebezpiecznymi nowymi produktami i wykorzystać pełną moc prawa, aby uniemożliwić nielegalnym handlarzom realizację ich modelu biznesowego. Dzięki Europejskiemu systemowi wczesnego ostrzegania już na wczesnym etapie identyfikujemy nowe tendencje. Dzięki naszemu Planowi działania przeciwko nielegalnemu obrotowi środkami odurzającymi zapewniliśmy europejskim organom jasne wytyczne, a poprzez zacieśnienie współpracy międzynarodowej tworzymy globalny front w walce z tym przestępczym procederem”.

Dr Lorraine Nolan, Dyrektor wykonawcza EUDA, dodała: „Rynki narkotykowe zmieniają się w błyskawicznym tempie, a asortyment substancji dostępnych na ulicach Europy staje się coraz bardziej nieprzewidywalny. Zwiększa to ryzyko – ludzie mogą przyjmować narkotyki o silnym działaniu, często nie zdając sobie z tego sprawy. Rzetelne fakty liczą się teraz bardziej niż kiedykolwiek. Europejski raport narkotykowy dostarcza dowodów, które mają zapewnić, by nasi decydenci, praktycy i społeczności byli dobrze przygotowani. Jednocześnie EUDA wzmacnia swoje systemy monitorowania igotowości, aby lepiej chronić obywateli Europy iwspierać skuteczne reagowanie. Zasadnicze znaczenie ma zrównoważone podejście, uwzględniające zarówno podaż, jak i popyt. Oprócz tego, że musi opierać się na podstawach naukowych, musi również koncentrować się na prawach człowieka i zdrowiu publicznym”.

Konopie indyjskie: zmieniające się szlaki, silniejsze produkty, nowe zagrożenia dla zdrowia

Nielegalne szlaki dostaw konopi indyjskich oraz metody ich przemytu ulegają zmianom, a coraz większe ilości marihuany są przemycane spoza Europy, zwłaszcza z Kanady oraz Stanów Zjednoczonych, a w mniejszym stopniu – z Tajlandii. Nadmierna produkcja, niższe ceny i silna konkurencja na rynku konopi indyjskich w Ameryce Północnej doprowadziły do powstania tam nadwyżki tańszych produktów o większej sile działania. Przesyłki z Kanady do Europy są zazwyczaj ukrywane w kontenerach morskich, natomiast te ze Stanów Zjednoczonych najczęściej wykrywa się w przesyłkach pocztowych.

Konfiskaty w głównych portach dobrze ilustrują tę tendencję. W2025r. władze przechwyciły około 21ton marihuany wkażdym zportów Rotterdamu iAntwerpii, głównie pochodzenia kanadyjskiego. Na tle tych przepływów rodzą się obawy dotyczące zdrowia. W2025r. EUDA wydała pierwszy komunikat oryzyku za pośrednictwem Europejskiego systemu powiadamiania dotyczącego narkotyków na temat konopi indyjskich zAmeryki Północnej, wktórym to komunikacie podkreśliła zagrożenia związane zpotencjalnie niebezpiecznymi pestycydami. Uwypukla to potrzebę ukierunkowanych reakcji i dalszej współpracy międzynarodowej.

Konopie indyjskie są najczęściej zażywanym narkotykiem w Europie; szacuje się, że w ciągu ostatniego roku zażywało je 24,9mln dorosłych Europejczyków (w wieku 15–64lat). Szersza dostępność silniejszych i bardziej zróżnicowanych produktów otrzymanych z konopi indyjskich zwiększa zagrożenia dla zdrowia, co sprawia, że reagowanie na nie staje się bardziej skomplikowane. Konopie indyjskie odpowiadają za jedną trzecią (33%) osób podejmujących leczenie uzależnienia od narkotyków w Europie, co w 2024r. stanowiło szacunkowo 104000 pacjentów. Spośród nich 62000 osób rozpoczęło leczenie po raz pierwszy. Konopie indyjskie, w tym produkty o silnym działaniu, ekstrakty i produkty spożywcze zawierające konopie, są powiązane z przypadkami zgłoszeń na szpitalne oddziały ratunkowe. Zanieczyszczanie produktów otrzymanych z konopi indyjskich silnymi syntetycznymi kannabinoidami oraz powszechna dostępność półsyntetycznych kannabinoidów zwiększają ryzyko wystąpienia szkodliwych skutków. Oba produkty są dostępne w postaci e-papierosów i produktów spożywczych, co budzi obawy dotyczące ich popularności wśród nowych – a być może także młodszych – konsumentów.

Dr n. społ Artur Malczewski, Zastępca Dyrektora ds. Lecznictwa, Badań i Certyfikacji Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom powiedział: “Na polskim rynku mamy bardzo mocne odmiany marihuany zawierające duże stężenie THC. Według gromadzonych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom danych, spośród wszystkich osób zgłaszających się do leczenia w 2024 r. 28,4% uczyniło to z powodu problemów związanych z używaniem marihuany i haszyszu. Ponadto w 2025 roku policja ujawniła w Polsce nielegalne laboratorium HHC (półsyntetycznego kannabinoidu), co pokazuje, że tego typu produkty stanowić mogą wyzwanie dla systemu pomocy. Warto przypomnieć, że podobne kannabinnoidy w 2015 roku spowodowały w ciągu jednego miesiąca ponad 2000 interwencji medycznych”.

Polityka dotycząca konopi indyjskich w Europie wciąż się zmienia – niektóre państwa członkowskie UE zmieniły swoje podejście do używania i dystrybucji konopi indyjskich do celów rekreacyjnych lub obecnie je weryfikują.Reformy te znajdują się na różnych etapach realizacji i oceny oraz różnią się w zależności od kraju. Czechy, Niemcy, Luksemburg i Malta zezwalają na ograniczoną uprawę domową. W Niemczech oraz na Malcie zezwala się także na sprzedaż non-profit członkom zarejestrowanych stowarzyszeń hodowców, natomiast w Niderlandach prowadzi się eksperyment polegający na sprzedaży konopi indyjskich wyhodowanych w kontrolowanych obiektach za pośrednictwem coffeeshopów. Za pośrednictwem europejskiego zestawu narzędzi politycznych dotyczących konopi indyjskich EUDA będzie wspierać decydentów, zachęcając do monitorowania porównawczego i oceny wszelkich form polityki kontroli konopi indyjskich.

Opioidy: nowe syntetyczne opioidy stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego, podczas gdy rynek heroiny pozostaje stabilny

Opioidy, zazwyczaj w połączeniu z innymi substancjami, pozostają główną przyczyną zgonów związanych znarkotykami w Europie. EUDA szacuje, że w 2024r. w UE odnotowano co najmniej 7600 zgonów spowodowanych przedawkowaniem, z których większość dotyczyła zażycia wielu substancji jednocześnie. Opioidy inne niż heroina, w tym silnie działające opioidy syntetyczne, agoniści receptorów opioidowych oraz środki przeciwbólowe, są przyczyną znacznej części zgonów spowodowanych przedawkowaniem w niektórych państwach.

Szczególne obawy budzą nowe syntetyczne opioidy, często o bardzo silnym działaniu; od 2009r. w Europie wykryto ich 95. Tylko w2025r. do Europejskiego systemu wczesnego ostrzegania zgłoszono siedem nowych syntetycznych opioidów, w tym nitazeny i orfiny. Do Systemu wczesnego ostrzegania coraz częściej zgłaszane są także podrobione leki zawierające nitazeny, imitujące legalne leki na receptę, takie jak oksykodon lub diazepam. W 2024r. w 10państwach skonfiskowano ponad 50000 tabletek zawierających nitazeny, co stanowi wzrost w porównaniu z 23000 w 2023r. (380 w 2022r.). Pojawiają się obawy, że tabletki te mogą stać się popularne wśród grup osób, które nie mają tolerancji na opioidy, w tym wśród młodzieży. EUDA koordynuje Sieć laboratoriów kryminalistycznych i toksykologicznych w celu zwiększenia zdolności analitycznych i zapewnienia wniosków z pierwszej linii. Wnastępstwie oceny bardzo silnych syntetycznych opioidów wkrajach bałtyckich w2025r. Agencja przygotowuje obecnie ocenę zagrożenia stwarzanego przez pojawiające się nowe syntetyczne opioidy wEuropie.

Wprowadzenie przez Chiny całkowitego zakazu stosowania nitazenów w lipcu 2025r. może spowodować, że rynek zwróci się w stronę alternatywnych opioidów. WEuropie odnotowuje się więcej zgłoszeń dotyczących orfin. Od 2024r. zidentyfikowano dziewięć nowych orfin, zktórych dwie (cychlorfina ispirochlorfina) są obecnie przedmiotem unijnego badania. W okresie od czerwca 2024r. do stycznia 2026r. odnotowano 18zgonów związanych zorfinami.

Zgony związane z fentanylem, silnie działającym syntetycznym opioidem, podkreślają konieczność zachowania czujności. W Bułgarii substancja ta była powiązana z ponad 100 zgonami związanymi z narkotykami zgłoszonymi w latach 2024–2025. Poprawa dostępu do leczenia z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych na dużą skalę, atakże do programów wymiany igieł istrzykawek oraz programu udostępniania naloksonu do użytku domowego (THN) ma nadal kluczowe znaczenie dla rozwiązywania obecnych problemów związanych zopioidami oraz zapewnienia gotowości iodporności na zmiany na rynku opioidów. Coraz więcej krajów wprowadza programy udostępniania naloksonu do użytku domowego (19państw europejskich w 2025r.).

Tymczasem europejski rynek heroiny okazuje się odporny na zmiany. Wydaje się, że zaawansowane metody przetwarzania i fałszowania, a także taktyczne zarządzanie dostawami z ogromnych zapasów afgańskiego opium (szacowanych na około 12000 ton w 2025r.) przez sieci handlarzy, stanowiły pewien bufor chroniący przed gwałtownym spadkiem upraw maku i produkcji opium, który to spadek nastąpił po wprowadzeniu zakazu przez talibów w 2022r. Produkcja przenosi się również winne miejsca. Pakistan stał się źródłem opium i heroiny, a w 2025r. powierzchnia upraw maku lekarskiego wyniosła ponad 9000 hektarów, co stanowi konkurencję dla produkcji afgańskiej. W Azji uprawa maku w Mjanmie/Birmie osiągnęła w 2025r. najwyższy poziom od dziesięciu lat, przekraczając 45000 hektarów.

Kokaina: rosnące szkody, używanie cracku i zmieniające się taktyki handlu narkotykami

Z opublikowanego dziś raportu wynika, że poziom używania kokainy w Europie jest nadal wysoki – w ciągu ostatniego roku używało jej około 4,3mln dorosłych Europejczyków (w wieku od 15 do 64 lat). Zasięg geograficzny kokainy również się rozszerza, podobnie jak związane z nią szkody. Z najnowszych analiz ścieków komunalnych wynika, że spośród 85miast, dla których dostępne są dane zarówno za 2024, jak i 2025r., w 48 (57%) zgłoszono wzrost ilości pozostałości kokainy. Liczba osób rozpoczynających leczenie z powodu problemów związanych z kokainą wciąż rośnie. W 2024r. kokaina była drugim najczęściej występującym narkotykiem wśród osób po raz pierwszy podejmujących specjalistyczne leczenie uzależnienia od narkotyków; jej zażywanie zgłosiło około 37000 pacjentów (wzrost o 39% od 2018r.). Ogółem 74000 osób rozpoczynających leczenie wskazało kokainę jako główny narkotyk.

Zdostępnych danych z20państw wynika, że w2024r. narkotyk ten był przyczyną ponad jednej czwartej (27%) zgonów związanych znarkotykami. Kokaina pozostała również najczęściej zgłaszaną substancją wśród pacjentów zgłaszających się na oddziały ratunkowe szpitali referencyjnych – wymieniono ją w 26% przypadków. Programy analizy pozostałości w strzykawkach oraz pomieszczenia do konsumpcji narkotyków zgłaszają przypadki ryzykownych form zażywania kokainy, w tym zażywanie w formie iniekcji oraz zażywanie łącznie z opioidami.

Po latach rekordowych konfiskat ilość kokainy przechwyconej w Europie spadła w 2024r. do 330ton (z 419ton w 2023r.). Liczba konfiskat wzrosła jednak do 97000 (95000 w 2023r.), co sugeruje, że przemytnicy mogą korzystać z mniejszych, bardziej rozdrobnionych przesyłek, aby uniknąć wykrycia. Chociaż transport hurtowy przez porty morskie nadal charakteryzuje się wysoką dostępnością, pojawiają się oznaki wskazujące na dywersyfikację szlaków i metod przemytu. Odnotowuje się więcej doniesień o wykorzystywaniu mniejszych portów, a także o bardziej wyrafinowanych metodach ukrywania ładunków i przeładunkach na morzu.

Nielegalne przetwarzanie produktów zawierających kokainę odbywa się również na terenie Europy, głównie w Niderlandach. W 2024r. sześć państw członkowskich UE zlikwidowało co najmniej 42miejsca produkcji kokainy
(34 w 2023r.). Były to m.in. obiekty do wtórnej ekstrakcji kokainy ukrytej chemicznie winnych materiałach, takich jak tworzywa sztuczne. Ogólnie rzecz biorąc, organy celne i organy ścigania stoją w obliczu coraz bardziej złożonych wyzwań, co wymaga ściślejszej współpracy i partnerstw między agencjami oraz współpracy i partnerstw transgranicznych.

Dr n. społ Artur Malczewski, Zastępca Dyrektora ds. Lecznictwa, Badań i Certyfikacji Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom powiedział: “Europejski Raport Narkotykowy podkreśla wyzwania związane z kokainą. W Polsce narasta zagrożenie związane z innymi narkotykami stymulującymi: mefedronem i innymi syntetycznymi katynonami, które pojawiły się jako „dopalacze” w 2008 roku. Policja wykrywa coraz więcej miejsc produkcji tych substancji, które są obecnie najbardziej popularnymi nielegalnymi stymulantami wśród młodzieży. W 2025 roku zabezpieczono rekordową liczbę 59 laboratoriów w Polsce produkujących syntetyczne katynony. Używanie mefedronu i innych syntetycznych katynonów stwarza duże zagrożenie dla zdrowia publicznego ponieważ oprócz uzależnienia mogą powodować problemy psychiczne”.

Ketamina: rosnące zagrożenie dla zdrowia w związku z coraz częstszym przenikaniem tego środka na nielegalny rynek

Ketamina, która jest niezbędnym lekiem stosowanym w znieczuleniu i łagodzeniu bólu, jest obecnie coraz częściej nadużywana w Europie jako substancja psychoaktywna. Chociaż ogólne spożycie pozostaje stosunkowo niskie, substancja ta staje się coraz bardziej popularna wśród niektórych młodych osób oraz w klubach nocnych, gdzie zazwyczaj zażywa się ją w postaci proszku przez nos. Zagrożenia dla zdrowia obejmują zarówno ostre zatrucia, jak i przewlekłe uszkodzenia, takie jak poważne uszkodzenia pęcherza związane z intensywnym stosowaniem.

Wiele czynników wskazuje na to, że ketamina coraz mocniej zakorzenia się w europejskim środowisku narkotykowym. W 2024r. 14% respondentów, którzy wzięli udział w Europejskiej ankiecie internetowej dotyczącej narkotyków i zażywali narkotyki w ciągu ostatniego roku, zgłosiło zażywanie ketaminy, zazwyczaj w połączeniu z alkoholem lub innymi narkotykami (np. MDMA). Najnowsza europejska analiza ścieków komunalnych wykazała, że stężenie pozostałości ketaminy wzrosło w 40 z 66 miast, dla których dostępne są dane za lata 2024 i 2025.

Większość ketaminy skonfiskowanej na rynku niedozwolonych środków odurzających w Europie pochodzi z legalnej produkcji farmaceutycznej, zwłaszcza w Indiach. Jest ona legalnie przywożona do UE, głównie przez terytorium Niemiec, a następnie trafia do nielegalnych kanałów dystrybucji (zob. badanie EUDA). To przenikanie się legalnych łańcuchów dostaw i nielegalnej dystrybucji stanowi dodatkowe wyzwanie dla służby zdrowia, organów regulacyjnych i organów ścigania.

Przewodniczący zarządu EUDA, dr Franz Pietsch, podsumował: „Europejski raport narkotykowy stanowi coroczny przegląd problemu narkotyków wEuropie ijest cenną podstawą kształtowania polityki idziałań wtym zakresie. Od ponad 30lat wspiera decydentów i praktyków, dostarczając rzetelnych i opartych na dowodach analiz, które pomagają im w podejmowaniu decyzji. Wraz ze zmianami w środowisku narkotykowym raport ten nie tylko dostarcza wskazówek dotyczących działań, które podejmujemy dzisiaj, lecz także pomaga kształtować rozwiązania na przyszłość. We wspomnianym wydaniu podkreślono, w jaki sposób EUDA wnosi wartość dodaną dla państw członkowskich UE i wzmacnia naszą gotowość w tej dziedzinie, koncentrując się na badaniach naukowych i udoskonalonej ocenie ryzyka”.

Uwagi

(¹) Więcej informacji na temat Europejskiego raportu narkotykowego 2026 można znaleźć na stronie https://www.euda.europa.eu/edr2026 W raporcie przedstawiono sytuację w zakresie narkotyków do końca 2025r. na podstawie danych z 2024r. lub z ostatniego roku, dla którego dane są dostępne.