Rola lekarza w rozpoznawaniu przemocy domowej 

Osoba doznająca przemocy domowej zwykle nie mówi o niej wprost. Do lekarza często trafia z różnymi symptomami, które wydają się nie mieć związku z przemocą: nawracającymi stanami zapalnymi, migrenami, bólami brzucha, chorobami układu kardiologicznego, gastrologicznego, ginekologicznego, itp. To właśnie odpowiednio przeprowadzona rozmowa z pacjentem i badanie pozwalają dostrzec, że zgłaszane dolegliwości mogą być konsekwencją przemocy domowej. 

– Lekarz jest jedną z pierwszych osób, które mogą dostrzec symptomy świadczące o przemocy domowej. Ważne, aby nie pozostawić ich bez reakcji, spokojnie porozmawiać z pacjentem, udzielić mu wsparcia, przekazać informacje o możliwości pomocy i podjąć interwencję. Każda taka rozmowa jest ważnym krokiem do zatrzymania przemocy – mówi Katarzyna Michalska, Kierownik Działu Programów Lokalnych i Przeciwdziałania Przemocy Domowej Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. 

Dlatego celem kampanii „Lekarzu, reaguj na przemoc!” jest wsparcie lekarzy w rozpoznawaniu przemocy domowej, prowadzeniu rozmowy z pacjentem oraz podejmowaniu działań, kiedy pojawia się podejrzenie, że pacjent jej doświadcza. Na stronie internetowej kampanii www.lekarzureagujnaprzemoc.pl zamieszczane są materiały, które służą dostarczaniu aktualnej wiedzy dotyczącej roli i zadań przedstawicieli ochrony zdrowia w systemie przeciwdziałania przemocy domowej oraz praktycznych wskazówek co robić w sytuacji, kiedy do gabinetu trafia osoba doznająca przemocy. Można m.in. zapoznać się artykułami dotyczącymi psychologicznych i prawnych aspektów przeciwdziałania przemocy domowej, obejrzeć videocasty omawiające co może zrobić lekarz, kiedy podejrzewa, że pacjent doznaje przemocy domowej, a także film instruktażowy pokazujący jak powinna przebiegać rozmowa lekarza z pacjentem, który doznaje przemocy.

Jak reagować, gdy pacjent doświadcza przemocy domowej?

Lekarzowi najłatwiej jest zauważyć ślady przemocy fizycznej. Jednak podczas kontaktu z pacjentem ważne jest zwracanie uwagi nie tylko na widoczne obrażenia, ale także na objawy i zachowania, które pośrednio wskazują na jego trudną sytuację domową.

W rozmowie z pacjentem szczególne znaczenie ma stworzenie bezpiecznej przestrzeni i zapewnienie poczucia prywatności. Jeśli osoba zgłasza się na wizytę w obecności partnera lub innej osoby, która może mieć związek ze stosowaną przemocą, warto – o ile pozwalają na to warunki – przeprowadzić część rozmowy indywidualnie, bez obecności osoby towarzyszącej.

W przypadku dzieci, osób starszych lub osób zależnych szczególnie ważna jest uważność na sygnały świadczące o krzywdzeniu lub zaniedbaniu. Lekarz powinien pamiętać, że nie zawsze osoba doświadczająca przemocy sama nazwie swoją sytuację lub poprosi o pomoc.

Jednym z narzędzi reagowania przez lekarza na przemoc domową jest procedura „Niebieskie Karty”, której celem jest uruchomienie działań pomocowych w środowisku zamieszkania pacjenta. Innym jest możliwość wystawienia przez lekarza zaświadczenia o przyczynach i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy domowej, które choć nie jest równoznaczne z obdukcją sądowo-lekarską, to dokumentuje obrażenia, które powstały w związku z przemocą domową.

Lekarz nie musi zostać z trudną sytuacją sam

Przemoc domowa przybiera różne formy – nie tylko fizyczną, ale również psychiczną, seksualną, ekonomiczną czy polegającą na zaniedbaniu.

W 2025 roku w działającym na zlecenie KCPU Ogólnopolskim Pogotowiu dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia” przeprowadzono ponad 20 tys. rozmów dotyczących problemów rodzinnych, przede wszystkim związanych z przemocą domową, nadużywaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych, uzależnieniami oraz prawnymi aspektami ochrony przed przemocą domową. Pracownicy Pogotowia podjęli 827 interwencji w sprawach przemocy domowej, odpowiedzieli na 4319 e-maili i listów od osób, które są krzywdzone przez najbliższych.

Za tymi liczbami stoją konkretne osoby, które potrzebują pomocy: rozmowy, wsparcia, informacji lub wskazania w jaki sposób uchronić się przed przemocą.

Rozmowa o przemocy bywa trudna. Osoba, która podejrzewa, że rozmówca doznaje przemocy domowej mierzy się z pytaniami co zrobić, kiedy rozmówca nie chce mówić o swojej sytuacji domowej, jak reagować, gdy przemoc zostanie ujawniona oraz jakie działania wtedy podjąć.

Właśnie z myślą o takich trudnościach w Pogotowiu „Niebieska Linia” prowadzone są konsultacje dla przedstawicieli służb.

W każdą środę w godz. 10.00–13.00 pod numerem 22 250 63 12 profesjonaliści uzyskają wsparcie w sprawach związanych z ochroną osób doznających przemocy domowej.

Konsultanci Pogotowia „Niebieska Linia” pomagają omówić sposób prowadzenia rozmowy z członkami rodzin z problemem przemocy, reagowania na sygnały przemocy oraz działania interwencyjno-pomocowe podejmowane w oparciu o przepisy prawa. 

– Nie każdy lekarz ma na co dzień do czynienia z sytuacjami przemocy domowej, dlatego ważne jest, aby nie pozostawał z takimi wątpliwościami sam. Konsultacje dla profesjonalistów dają możliwość omówienia trudnych przypadków i uzyskania wskazówek dotyczących dalszego postępowania. Taka rozmowa pomaga podjąć właściwą decyzję i skuteczniej wesprzeć pacjenta – podkreśla Katarzyna Michalska

Pogotowie “Niebieska Linia” pomaga bez przerwy od 30 lat

Wsparcie „Niebieskiej Linii” nie jest skierowane wyłącznie do lekarzy i innych profesjonalistów. Oferta Pogotowia „Niebieska Linia” jest przygotowana przede wszystkim do osób doznających przemocy domowej oraz do świadków przemocy.

Telefon dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia” 800 12 00 02 działa całodobowo i bezpłatnie. To miejsce, w którym osoba doświadczająca przemocy może opowiedzieć o swojej sytuacji, uzyskać wsparcie oraz informacje o dostępnych formach pomocy, także w najbliższej okolicy. Co ważne, pierwszy kontakt z „Niebieską Linią” nie oznacza konieczności natychmiastowego podjęcia działań prawno-karnych.

– Osoba doznająca przemocy domowej nie od razu jest gotowa na zmianę swojej sytuacji życiowej. Zwykle najpierw potrzebuje spokojnej rozmowy, przemyślenia swojej sytuacji i informacji o tym, jakie ma możliwości. Znajomość dostępnych narzędzi pomocy pozwala jej zrobić pierwszy krok ku zmianie i skorzystać ze wsparcia wtedy, gdy jest na to gotowa – mówi Katarzyna Michalska.

Jak skontaktować się z „Niebieską Linią”? 

Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”, działające na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, oferuje różne formy wsparcia:

• 800 12 00 02 – całodobowy i bezpłatny Telefon dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”; w poniedziałki w godz. 18.00-22.00 można porozmawiać z konsultantem również w języku angielskim, a we wtorki w godz. 18.00-22.00 – w języku rosyjskim;
• 22 666 28 50 – telefoniczna poradnia prawna działająca w poniedziałki i wtorki w godz. 17.00–21.00; w środy w godz. 18.00–22.00 porady prawne dostępne są pod numerem 800 12 00 02;
• 22 250 63 12 – konsultacje dla przedstawicieli służb w każdą środę w godz. 10.00-13.00;
• niebieskalinia@niebieskalinia.info – poradnia e-mailowa;
• 510 404 333 – konsultacje przez WhatsApp w poniedziałki w godz. 13.00-15.00; z tej formy pomocy mogą korzystać także osoby głuche i niedosłyszące, ponieważ konsultant posługuje się językiem migowym;
• czat na stronieniebieskalinia.info – dostępny od poniedziałku do piątku przez dwie godziny dziennie. 

Więcej informacji dla przedstawicieli ochrony zdrowia znajduje się na stronie kampanii www.lekarzureagujnaprzemoc.pl, a szczegółowe informacje o dostępnych formach pomocy – na stronie www.niebieskalinia.info.