W praktyce największym wyzwaniem niejest sama decyzja „powinnam/powinienem się zbadać”, tylko wszystko to, co dzieje się potem: od czego zacząć, jakie badania naprawdę mają sens, jak niewkręcić się wfora ihistorie „z Google”, jak zrozumieć wyniki inie rozsypać się organizacyjnie. Ten poradnik jest po to, żebyś przeszła/ przeszedł przezprofilaktykę jak przezdobrze oznaczoną trasę: sprawnie, bez chaosu iz poczuciem, że wiesz, na czym stoisz.

Nie wpadnij wpułapkę

Odkładamy badania niedlatego, że „lekceważymy zdrowie”. Częściej dlatego, że temat jest nieprzyjemny emocjonalnie, a do tego nieoczywisty logistycznie: niewiadomo, gdzie zacząć, co wybrać, ile to potrwa iczy wynik nieuruchomi lawiny kolejnych kroków. Zamiast bodźca wpostaci bólu mamy mglistą powinność, a to prosta droga do „kiedyś”.

Psycholożka enel-med Sylwia M. Bartczak zwraca uwagę na mechanizm, który wprofilaktyce wraca jak bumerang:- Lęk potrafi działać jak wyciszacz działania. Gdy pojawia się obawa przed wynikiem, uruchamia się unikanie iodkładanie. I wtedy właśnie największą różnicę robi poczucie, że nietrzeba ogarniać wszystkiego samemu. W takich emocjach bardzo pomaga poczucie, że ktoś prowadzi przezproces, wyjaśnia iporządkuje kroki. Wtedy napięcie spada, a decyzja staje się łatwiejsza do podjęcia- mówi.

To ważna wskazówka, bo podpowiada, czym zastąpić motywację, która raz jest, raz jej niema. Zamiast wpaść wtę pułapkę, potrzebujesz planu: jasnego, wykonalnego izamkniętego wrozsądnym czasie.

Plan minimum: mądrze iświadomie

Najgorszy start to próba zrobienia wszystkiego naraz albo przeciwnie. Najlepszy to krótki etap kwalifikacji zlekarzem: rozmowa iwywiad, które ustawiają priorytety. To tu porządkuje się cztery rzeczy: wiek ipłeć, bo ścieżka dlakobiet imężczyzn różni się realnie, historię rodzinną, czyli ryzyko, orazto, czy jesteś wprofilaktyce, bez objawów, czy już wdiagnostyce, bo coś niepokoi itrzeba działać szybciej.

Dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog ikonsultant medyczny Centrum Zdrowia iProfilaktyki Onkologicznej enel-med, opisuje to wprost: -Kiedy człowiek stoi przed decyzją obadaniach, najbardziej pomaga przejrzysta ścieżka. Z jednej strony wiemy, że wczesne wykrycie zwiększa szanse leczenia, zdrugiej odkładamy badania, bo niema alarmu wpostaci objawów albo pojawia się lęk przed wynikiem. Dlatego tak ważne są rozwiązania, które dają pacjentowi jasny plan iprowadzą przezproces krok po kroku- podkreśla.

W praktyce taki plan minimum nieoznacza maksimum badań, tylko maksimum sensu. Dobry plan odpowiada na pytania, które naprawdę redukują stres: co jest rekomendowane właśnie dlamnie, jaka jest kolejność, co mi da otrzymany wynik ico robimy, jeśli wyjdzie „do kontroli”. I co ważne, plan ma zakończenie: omówienie wyników idecyzję „co dalej”, a niezostawienie pacjenta samego zopisem iinternetem.

Warto też pamiętać, że profilaktyka to nietylko prywatne decyzje, ale też programy badań przesiewowych, które istnieją właśnie po to, by wyłapywać choroby wcześnie. Jeśli korzystasz zbadań przesiewowych, to nieszukasz problemu, tylko robisz to, co medycyna uznaje za najbardziej racjonalny sposób chronienia zdrowia.

Gotowy do konsultacji

Konsultacja, nawet u najlepszego specjalisty, bywa mniej skuteczna, jeśli pacjent przychodzi bez podstawowych informacji. Stres skraca pamięć, a wgabinecie łatwo pominąć rzeczy, które później okazują się kluczowe. Dlatego przygotowanie niejest dodatkiem, to część dobrej ścieżki.

Najważniejsze są dwie sprawy. Pierwsza to historia rodzinna: czy wrodzinie były nowotwory, u kogo iw jakim wieku. Druga to dotychczasowe wyniki, nawet te sprzed kilku lat: USG, mammografia, cytologia, badania laboratoryjne, wcześniejsze konsultacje. Lekarz dzięki temu niemusi zgadywać, tylko porównuje, widzi dynamikę, wybiera sensowną kolejność dalszych kroków. To właśnie ten moment, wktórym pakiety przestają być przypadkową listą, a stają się dopasowaną ścieżką. Inną dlakobiet przed ipo 40. roku życia, inną dlamężczyzn przed ipo 50., inną przy obciążeniach rodzinnych.

W dobrze ułożonym modelu pacjent ma też prawo iprzestrzeń do pytań osens. To niejest podważanie autorytetu, tylko element medycyny opartej odecyzje. Jeśli pada rekomendacja badania, warto usłyszeć: po co, co wniesie, jakie są alternatywy ico zrobimy zwynikiem. Ten ostatni element jest szczególnie ważny dlaosób, które boją się wspomnianej wyżej lawiny dalszych kroków. Bo plan na różne scenariusze obniża napięcie.

Sprzęt ma znaczenie

Wielu pacjentów myśli „zrobię najdokładniejsze badanie ibędę spokojny”. W praktyce tak to niedziała. Diagnostyka to niewyścig na najdokładniejsze badanie czy sprzęt, tylko dobór odpowiedniego narzędzia do pytania klinicznego idanej sytuacji. Czasem badanie pierwszej linii jest najlepszym wyborem, czasem potrzebna jest metoda bardziej czuła, ale dopiero wtedy, gdy jest ku temu uzasadnienie.

W tym miejscu pojawia się temat sprzętu ijakości. Nowoczesne technologie obrazowania idobra analityka laboratoryjna są ważne, bo wpływają na precyzję diagnostyki ikomfort pacjenta. Wynik jest bardziej szczegółowy, często uzyskujemy go szybciej. Ale równie ważne jest „co dalej”: umiejętność interpretacji wyniku, doświadczenie zespołu isprawne prowadzenie pacjenta od badania do omówienia, bez przerw, które rozbijają proces na miesiące. Tę logikę dobrze streszcza opis podejścia jasnej ścieżki, gdzie pacjent przechodzi od konsultacji do badań wzaplanowany sposób, bez poczucia, że zostaje ztym sam.

Warto też pamiętać okomforcie, bo lęk inapięcie często zaczynają się jeszcze przed gabinetem. Jeśli miejsce badań komunikuje pacjentowi spokój, bezpieczeństwo iprzewidywalność, to paradoksalnie robi więcej dlazgłaszalności niż najgłośniejsza kampania „zrób badania”. W tym kontekście znaczenie ma również sposób organizacji badań iwsparcie specjalistów, wtym psychologiczne, które ma pomagać osobom odkładającym diagnostykę ze względu na stres.

Męska profilaktyka bez udawania bohatera

W profilaktyce mężczyzn często wygrywa prostota ikonkret. Wielu pacjentów chce jasnej odpowiedzi: co mam zrobić, jak często, zjakiego powodu ico będzie dalej. I to jest rozsądne podejście, bo profilaktyka niepowinna wymagać od człowieka doktoratu zmedycyny.

Prof. dr hab. n. med. Jakub Dobruch, urolog ikonsultant medyczny profilaktyki mężczyzn wCentrum Zdrowia iProfilaktyki Onkologicznej enel-med, zwraca uwagę na sensowny kierunek myślenia: niechodzi owykrywanie wszystkiego, tylko owczesne wyłapywanie tego, co realnie stanowi zagrożenie dlażycia izdrowia.- Kluczowe jest, by nowotwory mogące stanowić zagrożenie dlażycia Polaków wykrywać na odpowiednio wczesnymetapie- podkreśla.

Zdj.: Prof. dr hab. n. med. Jakub Dobruch

To ważne, bo porządkuje oczekiwania. Profilaktyka ma być mądra: systematyczna, dopasowana, osadzona wmedycynie, a niewinternetowych historiach. I ma się dać zrobić bez wielkiego zamieszania, najlepiej wkrótkim oknie czasowym, zjasnym zakończeniem procesu, czyli omówieniem wyników iplanem na kolejny rok.

Na koniec warto wrócić do punktu wyjścia. Profilaktyka niejest po to, żeby szukać choroby. Jest po to, żeby najczęściej usłyszeć: wszystko wporządku. A jeśli coś wymaga uwagi, dowiedzieć się otym wtedy, gdy medycyna ma najwięcej możliwości działania. Dlatego plan wygrywa zchaosem, a przewidywalna ścieżka wygrywa zlękiem.

Źródło: Centrum Zdrowia iProfilaktyki Onkologicznej enel-med