W skrócie:

• Niewidzialny drugi etat: Ponad połowa aktywnych zawodowo opiekunów poświęca ponad 20 godzin tygodniowo na opiekę nad bliskim.
• Kryzys psychiczny opiekunów: 3 na 4 odczuwa na co dzień wysoki lub bardzo wysoki poziom stresu. Nikt z badanych nie zaznaczył „bardzo niski/brak stresu”.
• Rezygnacja z siebie: Ponad 70% deklaruje brak czasu na dbanie o własne zdrowie i własne potrzeby, takie jak pasje czy relacje z innymi (rodzina, znajomi).
• Opiekunowie w cieniu: Jedynie 1 na 10 czuje się w pełni komfortowo w komunikowaniu potrzeb przełożonemu i otrzymuje duże wsparcie w obszarze opieki nieformalnej.
• Rosnące wyzwania: W Polsce mamy miliony opiekunów rodzinnych. Ze względu na starzejące się społeczeństwo i wydłużenie życia to wyzwanie będzie wzrastać.

Drugi etat bez etatu

Szacuje się, że w Polsce już kilka milionów osób pełni rolę opiekuna bliskiej osoby, głównie kobiety. Raport „Wyczerpani” Fundacji Penumbra Polska pokazuje, że dla większości z nich to drugi etat. 52% badanych poświęca opiece ponad 20 godzin tygodniowo, a 1 na 5 łączy opiekę nad kilkoma niesamodzielnymi członkami rodziny.

Najczęstszym powodem jest choroba rodziców lub teściów (74%). Natomiast jeśli chodzi o schorzenia, 63% opiekunów mierzy się z chorobami neurologicznymi (np. udar), 36% z chorobami serca, 18% z nowotworami. Aż 40% rodzin zmaga się z wielochorobowością, trzema lub więcej schorzeniami.

– Znaleźliśmy się w demograficznym klinczu, w którym rosnąca długowieczność, przy jednoczesnym braku systemowych rozwiązań opiekuńczych, spycha ciężar troski o bliskich na barki rodzin. [...] Opiekun rodzinny w Polsce funkcjonuje w trybie permanentnego kryzysu, stawiając własne potrzeby na samym końcu hierarchii ważności. To prosta droga do wypalenia, które uderza nie tylko w dobrostan jednostki, ale rykoszetem trafia w rynek pracy i system ochrony zdrowia - podkreśla Anna Szabowska-Walaszczyk, inicjatorka badania i współzałożycielka Fundacji Penumbra Polska.

Kryzys, o którym się nie mówi

Koszt łączenia pracy i opieki jest wyraźny i mierzalny. 92% badanych wskazuje stres i zmęczenie psychiczne jako największe wyzwanie zawodowe. 3 na 4 osoby oceniają poziom codziennego stresu jako wysoki lub bardzo wysoki. Żaden z uczestników badania nie zaznaczył odpowiedzi „bardzo niski poziom stresu lub brak”.

3 na 4 badanych nie ma czasu, by dbać o własne zdrowie. Wielu rezygnuje również z hobby i spotkań ze znajomymi. Tylko 2% ma w kalendarzu zaplanowane wizyty lekarskie lub aktywność fizyczną. Opiekunowie systematycznie spychają własne potrzeby na dalszy plan, ponieważ zawsze jest coś ważniejszego.

4 300 zł miesięcznie - finansowa strona opieki

Opieka nad chorym członkiem rodzinym to również koszt finansowy. Średnia kwota wydatków na leczenie i opiekę deklarowana przez badanych wynosi 4 300 zł miesięcznie, przy rozrzucie od 500 zł do nawet 10 000 zł w przypadku ciężkich stanów lub gdy mamy pod opieką więcej niż jedną osobę.

Na koszty składają się nie tylko zabiegi, rehabilitacje czy leki, ale również dostosowanie domu do potrzeb chorego oraz wsparcie. 1 na 3 badanych angażuje opiekuna/kę dla osoby niesamodzielnej, a co 10 zdecydował się powierzyć bliskiego do ośrodka opieki.

- Choroba uderza potrójnie: zdrowotnie, emocjonalnie i finansowo. Szczególnie gdy wykluczenie zawodowe chorego powoduje nagły spadek dochodów przy jednoczesnym wzroście wydatków związanych z kosztami leczenia. Raport dowodzi, że ciężar opieki spoczywa na bliskich, również finansowy - komentuje Natalia Zdrojewska, Head of Growth w Pomagam.pl, serwisu do prowadzenia zbiórek pieniędzy na leczenie.

42% opiekunów aktywnie szuka dodatkowych źródeł finansowania, w tym m.in. pożyczki od rodziny, darmowa zbiórka pieniędzy online, wsparcie pracodawcy czy 1,5% podatku.

Luka wsparcia w miejscu pracy

Jedynie 19% opiekunów uważa, że ich firma ma dużą lub bardzo dużą świadomość wyzwań „pokolenia kanapka”. Ponad połowa respondentów uznaje dostępne wsparcie za niewystarczające. Luka jest również komunikacyjna. Tylko 1 na 10 opiekunów czuje pełen komfort rozmowy z przełożonym o swoich obowiązkach opiekuńczych.

Najbardziej deficytowym zasobem jest czas. 64% opiekunów chciałoby mieć dostęp do płatnego urlopu opiekuńczego. Dofinansowanie opieki nad członkiem rodziny jako potrzebę wskazało 42% badanych.

Dane pokazują bezpośredni związek między sytuacją w pracy a kondycją psychiczną. Wśród osób czujących pełne wsparcie przełożonego 34% ocenia swoje zdrowie psychiczne dobrze. W grupie bez takiego wsparcia – tylko 5%.

– Wsparcie opiekunów nie jest już „tematem rodzinnym” ani „kobiecym problemem”, ale jednym z kluczowych wyzwań dla rynku pracy i systemu ochrony zdrowia w nadchodzących dekadach. [...] Jeśli chcemy, by pracujący opiekunowie nadal wnosili swój potencjał, kompetencje i lojalność do organizacji, musimy zadbać, by ich doświadczenie było widoczne i stało się jednym z fundamentów polityk dobrostanu i różnorodności w miejscu pracy – komentuje Julia Bojanowska z Fundacji Mamo Pracuj.

Co robić? Rekomendacje dla pracodawców i pracowników

Raport zamyka zestaw konkretnych rekomendacji. Dla pracodawców m.in.: normalizacja tematu opieki, edukacja menedżerów w zakresie uprawnień opiekuńczych, wprowadzenie płatnych dni wolnych na opiekę nad dorosłym bliskim, optymalizacja pracy elastycznej i zdalnej, budowa sieci wsparcia czy programy EAP.

- Z naszych doświadczeń wynika, że organizacje coraz częściej postrzegają wsparcie opiekunów nie tylko jako element polityki socjalnej, lecz jako narzędzie zarządzania ryzykiem kadrowym. Długotrwałe obciążenie opiekuńcze przekłada się bowiem na zwiększoną absencję, spadek efektywności, wypalenie zawodowe, a w konsekwencji zwiększoną rotację wśród najbardziej doświadczonych pracowników - mówią Katarzyna Sarek-Sadurska i Anna Krzyżaniak z Kancelarii People & Law.

Dla pracowników-opiekunów autorzy raportu rekomendują: przełamanie bariery milczenia w rozmowie z przełożonym, korzystanie z przysługujących świadczeń, weryfikację dostępu do Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz rozważenie zbiórki online przy kosztach leczenia przekraczających możliwości domowego budżetu.

Raport „Wyczerpani” w liczbach

• 52% opiekunów rodzinnych poświęca opiece nad bliskimi ponad 20h tygodniowo.
• 92% wskazuje stres i zmęczenie psychiczne jako największe wyzwanie związane z łączeniem kariery i ról opiekuńczych.
• 3 na 4 badanych ocenia poziom stresu przeżywanego na co dzień jako wysoki lub bardzo wysoki.
• Wielu towarzyszy brak czasu w różnych aspektach życia: dbanie o swoje zdrowie (75%), własne potrzeby (71%), czas z rodziną (57%).
• Co piąty badany uważa, że pracodawca ma dużą świadomość wyzwań, przed jakimi stoi opiekun nieformalny.
• 11% czuje pełen komfort rozmowy z przełożonym o opiece nad bliskimi.
• 30% nie ma dostępu do żadnych form wsparcia w pracy.
• 2% ma zaplanowane wizyty lekarskie.

Raport jest dostępny za darmo na stronie:

https://fundacjapenumbra.pl/raport-2026/